Carice Milice 2 (Futog)

Kotekov dvorac u Futogu

Dvorac u Futogu izgradio je grof Andreas Hodik, konjićki general i predsednik dvorskog ratnog saveta tokom 1777. godine.

Grof Andraš Hadik je najpoznatiji po husarskom podvigu iz Sedmogodišnjeg rata napadu na Berlin 16. oktobra 1757 godine. Jedan od najistaknutijih vojskovođa habzburške monarhije i general u službi kraljice Marije Terezije, stigao je sa svojim husarima pred zidine Berlina. Nakon kratkog sukoba zauzeo je grad i naterao prusku prestonicu da plati ratnu kontribuciju. Ovaj iznenadni napad smatra se jednim od najsmelijih manevara Sedmogodišnjeg rata i predstavljao je veliko poniženje za prusku vojsku i kralja Fridriha II Velikog.

Ratni kontekst

Marija Terezija nikada se nije pomirila sa gubitkom Šleske posle Rata za austrijsko nasleđe, pa je 1756. godine, uz podršku Rusije, Francuske i Švedske, ponovo ušla u rat protiv Pruske. Iako je Fridrih II u početku imao vojnu inicijativu, pobeda habzburške vojske kod Kolina 1757. otvorila je prostor za odvažnije operacije protiv Pruske.

Smela operacija

Hadik je u septembru 1757. dobio zadatak da izvrši duboki prodor u neprijateljsku pozadinu. Sa svega oko 5.000 vojnika i nekoliko topova krenuo je u brzi manevar kroz Brandenburg, prikrivajući svoju stvarnu nameru. Tokom marša uništio je važna pruska vojna postrojenja i izbegavao direktne sukobe, čime je zadržao element iznenađenja.

Dana 15. oktobra stigao je nadomak Berlina i podelio svoje snage kako bi istovremeno zapretio gradu sa više pravaca. Već narednog jutra njegovi husari pojavili su se pred gradskim kapijama, potpuno zateknuvši slabu berlinsku posadu.

Zauzimanje i kontribucija

Hadik je od gradskih vlasti zatražio isplatu 300.000 talira ratne odštete. Pošto su pregovori odugovlačeni, izveo je artiljeriju, probio kapiju i primorao posadu na predaju. Kraljevska porodica i deo vojske povukli su se u tvrđavu Špandau.

Iako je mogao dopustiti pljačku, Hadik je to izričito zabranio. Grad je bio pošteđen razaranja, ali je kontribucija povećana na 500.000 talira, uz dodatna sredstva za vojsku. Za manje od jednog dana Berlin je sakupio veliki deo tražene sume, kao i konje, opremu i pa čak i tucet rukavica sa izvezenim berlinskim grbom za Mariju Tereziju (po zlobnim pričama, Prusi su poslali 24 leve rukavice).

Brzo povlačenje

Pošto su pruske snage već krenule ka Berlinu, Hadik se nije zadržavao. Njegova vojska napustila je grad posle svega dvadesetak časova i, nakon napornog marša, bezbedno se spojila sa glavnim habzburškim snagama. Tokom cele operacije izgubio je oko stotinu vojnika, ali je zarobio više stotina neprijateljskih vojnika i zaplenio znatnu ratnu dobit.

Odjek i značaj

Iako ova akcija nije presudno promenila tok rata, izazvala je ogroman moralni udarac Pruskoj i lično Fridrihu II, jer se neprijateljska konjica usudila da prodre do same prestonice. U vojnoj istoriji Evrope Hadikov pohod ostao je primer izuzetne pokretljivosti, smelosti i taktike lake konjice.

Za uspeh u ovoj operaciji Hadik je odlikovan Velikim krstom Ordena Marije Terezije, dobio je grofovsku titulu i velika imanja u Sremu, u okolini Futoga.

Futoško vlastelinstvo je 1805. godine prešlo u ruke grofovske porodice Kotek, koja će to vlastelinstvo zadržati više od jednog veka, sve do 1921. godine. U godini preuzimanja vlastelinstva Rudolf Kotek dao je da se zgrada dvorca obnovi za potrebe stanovanja njegovog sina Režea I snaje  Marije Radai. Podaci o obnovi navedeni su u budimpeštanskom časopisu “Salon” od 1900 godine, ali se u njemu ne govori o stepenu ove intervencije. Vlasnik dvorca 1892. godine je Rudolf Kotek, stariji, a od 1892-1921 Rudolf Kotek mlađi ženidbom sa groficom Gabrijelom Kotek, ćerkom grofa Rudolfa Koteka mlađeg, vlasnik zgrade dvorca i 30000 jutara zemlje, 1922 godine postao je austriski grof Franc Šenborn.

Donošenjem Zakona o agrarnoj reformi na na velikim posedima 1931 godine posed je oduzet, a vlasnicima je trebalo da bude isplaćeno svota od 3550049,59 dinara. Međutim kasnije se kao vlasnici u vreme Drugog svetskog rata pominje Marija Kotek (ćerka grofa Koteka mlađeg i njen suprug, grof Aleksandar Plavičini. Za vreme Drugog svetskog rata jedno vreme u kotekovom dvorcu smeštena bolnica a od 1948 godine Srednja Poljoprivredna škola “Dr Siniša Stamenković”. Utom period iz zgrade je izneta sva arhiva, nestao je skupoceni nameštaj i sva druga vredna oprema iz enterijera. Do danas su jedino, na zidovima hodnika i u stepenišnom prostoru, ostali sačuvani lovački trofeji grofovske porodice i dve slike.

Dvor je spratni, slobodno stojeći objekat,pravougaone osnove građen na prostranoj parcel duboko uvučen u odnosu na uličnu regulaciju i okružen šancem. Na sredini glavne fasade je reprezentativan ulaz sa pristupnim stepeništem I zakrivljenim pristupnim rampama, a iznad Velika terasa sa krivoliniskom ornamentisalnom ogradom od kovanog gvožđa. Terasu nosi četiri vitka gvozdena stuba od livenog gvožđa koji su postavljeni na visoke baze kvadratne osnove.

Na objektu postoje još dva ulaza na levoj bočnoj fasadi, uz koju je istovremeno izgrađen aneks sa identičnom ogradom  kao što je na a velikom balkonu i na dvorišnoj produžnoj fasadi ispred koje je prostrana pravougaona terasa sa barokno oblikovanim stepeništem.

Još jedan parterni aneks pravougaone osnove sa četiri prozora izgrađen je i uz desnu bočnu fasadu. Moguće je mada nije utvrđeno da se radi o nekadašnjoj porodičnoj kapeli. Obrada fasadnih površina je jednostavna, ravno malterisana jedino je oko prozora (po deset u nizu na podužnim fasadama), nešto složenija deklaracija stepenasto oblikovana malterski ramovi sa kasetiranom nadogradnjom, prozorima partera i prozorima sprata. Na krovnom nadzitku je niz jednostavnije oblikovanih konzola. Masivan krov na četiri vode je posle požara 1950. godine pokriven falcovanim crepom.

Organizacija prostora izvedena je dugačkim hodnikom po sredini objekta i prostorijama postavljenim u nizu.

Na njenom kraju je poprečno krilo u koje je smešteno monumentalno, široko stepenište sa kamenim gazištima i bogato ornamentisanom ogradom od kovanog gvožđa.

Mesto ukrštanja dva hodnika  (prostora) pojačano je potpornim lucima obliku segmenta elipse. Na obe etaže postavljen je raspored prostora i izgled masivne kasetirane stolarije na vratima. Izuzetak je svečana sala na spratu u kojoj je delimično sačuvana plafonska štuko dekoracija i u celosti stolarija, vredan duborezni rad.

Uz zgradu Dvora, naslonjen uz levu bočnu fasadu, sačuvan je dugačak parterni objekat sa drvenim tremom.

On ima funkciju privremenog prolaza hodnika koji vodi do pomoćnog objekta. Godina izgradnje nije utvrđena, najverovatnije da nije iz ranog perioda postojanja Dvora. Funkcijom, rezbarenom drvenom konstrukcijom koja nosi krov na jednu vodu pokriven biber crepom, predstavlja nesvakidašnji objekat na teritoriji grada Novog Sada.

Zgrada dvorca od ulice odvojena je ogradom od kovanog gvožđa na kojoj su tri ulazne kapije, sa zidanim stubovima.

Kotekov dvorac kao spomenik kulture, pripada grupi reprezentativnih objekata, koncipiranih po pravilima baroka, ali sa izmenama načinjenim u vreme obnove 1805. godine što se pre svega odnosi na obnovu fasade. Pored arhitektonskih vrednosti, zgrada dvorca ima i istoriski značaj, s toga što su obe grofovske porodice, Hadik i Kotek, doprinele razvoju naselja Futog, pre svega gradnji u njemu značajnih objekata ( katolička crkva Srca Isusovo, “Rudolfinum”, “Marijanum” i itd.).

Poljoprivredna škola sa domom učenika Futog

Škola je osnovana 1947. godine i u samom početku bila je jednogodišnja brigadirska škola koja prerasta u dvogodišnju specijalnu gradinarsku školu, a zatim u oglednu poljoprivrednu školu opšteg smera sa trogodišnjim trajanjem. Četvorogodišnje obrazovanje uvedeno je 1949. godine i pored opšteg smera uvode se ratarski, stočarski, vinogradarski i voćarski smer.

Od 1975. godine u školi se realizuje program zajedničkih osnova srednjeg vaspitanja i obrazovanja, da bi 1977. godine škola prerasla u Centar za obrazovanje kadrova poljoprivredno-prehrambene struke pod nazivom „ Dr Siniša Stanković“. Pod ovim nazivom škola radi do 1993. godine kada menja ime u Poljoprivredna škola sa domom učenika.

Godine 2000. prehrambeno-tehnološki smerovi prelaze u tehničku školu „Pavle Savić“ u Novom Sadu.